टाकळीभानच्या जय बजरंग तरुण मंडळाचा १९८० पासून गणेशोत्सवाचा वारसा; लेझीम पथकाची जिल्ह्यात वेगळी ओळख
पारंपरिक लेझीम-वाद्य पथकाची परंपरा आजही स्मरणात; ज्येष्ठांच्या वारशाची धुरा नव्या पिढीकडे
टाकळीभान | शिव वार्ता प्रतिनिधी
श्रीरामपूर तालुक्यातील टाकळीभान येथील तान्हाजी चौकातील जय बजरंग तरुण मंडळाने १९८० पासून गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून धार्मिक श्रद्धेसोबतच सामाजिक एकोपा, सांस्कृतिक परंपरा आणि युवकांच्या सहभागाची परंपरा जपली आहे. तब्बल ४६ वर्षांचा हा प्रवास अनेक पिढ्यांच्या सहभागाचा साक्षीदार ठरला असून, काळानुसार उत्सवाचे स्वरूप बदलले असले तरी मंडळाची सामाजिक व सांस्कृतिक बांधिलकी आजही कायम आहे.
यंदाच्या गणेशोत्सवानिमित्त मंडळाच्या वतीने गणरायाची उत्साहात प्रतिष्ठापना करण्यात आली असून, आकर्षक सजावट, विद्युत रोषणाई आणि पारंपरिक वातावरणामुळे तान्हाजी चौक परिसरात उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. गणरायाच्या दर्शनासाठी परिसरातील नागरिक व भाविकांची उपस्थिती असून, ‘गणपती बाप्पा मोरया, मंगलमूर्ती मोरया!’ या जयघोषाने परिसर भक्तिमय होत आहे.
१९८० पासून अखंड परंपरेचा प्रवास
जय बजरंग तरुण मंडळाची स्थापना सन १९८० मध्ये झाली. त्याकाळापासून गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक कार्यक्रम न ठेवता त्याला सामाजिक आणि सांस्कृतिक उपक्रमांची जोड देण्याचा प्रयत्न मंडळातील कार्यकर्त्यांनी केला.
गणेशोत्सवाच्या काळात मिरवणुका, लेझीम, पारंपरिक वाद्ये आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे तान्हाजी चौकातील उत्सवाला विशेष रंगत येत असे. त्या काळातील अनेक ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांनी स्वतः लेझीम खेळण्याबरोबरच वाद्य वादनाची जबाबदारीही सांभाळली. त्यामुळे मंडळाचा गणेशोत्सव परिसरातील नागरिकांसाठी आकर्षणाचा विषय ठरला.
🥁 पारंपरिक लेझीम पथकाची जिल्ह्यात ओळख
जय बजरंग तरुण मंडळाच्या गणेशोत्सवाची एक प्रमुख ओळख म्हणजे त्यांचे पारंपरिक लेझीम-वाद्य पथक. मंडळातील युवक स्वतः लेझीम खेळत तसेच ढोल-ताशांचे वादनही करत असत. त्यामुळे गणेशोत्सवाच्या मिरवणुकीला पारंपरिक वाद्यांचा दणदणाट आणि लेझीमच्या तालाची अनोखी जोड मिळत असे.
या परंपरेत ढोलवादक गोरक्षनाथ कोकणे, गंगाधर बोडखे तसेच ताशावादक राजेंद्र नवले यांचे योगदान विशेष उल्लेखनीय राहिले आहे. त्यांच्या तालावर लेझीम पथकाचे सादरीकरण होत असताना मिरवणुकीतील वातावरण अधिक उत्साहपूर्ण होत असे.
मंडळातीलच युवक वादक आणि लेझीमपटू म्हणून सहभागी होत असल्याने या पथकाचा आणि मंडळाचा संबंध केवळ कार्यक्रमापुरता मर्यादित नव्हता. त्यातून युवकांमध्ये शिस्त, संघभावना आणि पारंपरिक कलेची आवड निर्माण झाली.
👥 ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांच्या योगदानातून उभी राहिली परंपरा
मंडळाच्या ४६ वर्षांच्या वाटचालीत अनेक ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांनी योगदान दिले. ॲड.प्रमोद वलटे, किशोर मगर, सुरेश गलांडे, विनोद वलटे, स्वर्गीय तानाजी कोकणे, किशोर मैड, शिवाजी पवार, अशोक शिंदे,सर्जेराव गायकवाड, रमेश गायकवाड, भाऊसाहेब पटारे, राजेंद्र शिंदे, संदीप आघाडे, बाळासाहेब शेळके, सुभाष पटारे, जितेंद्र पटारे, स्वर्गीय बापूसाहेब कोकणे, अमृत बोडखे, सुभाष शेळके, स्वर्गीय उज्वल शर्मा, बाबासाहेब पवार, अनिल पटारे, नानासाहेब नवले, रवींद्र भालसिंग, राजेंद्र शेळके, शंकर कोकणे, बापूसाहेब नवले, सुधीर पटारे, राहुल कोकणे, महेश पटारे, सचिन बालसिंग, स्वर्गीय प्रसाद कदम, किरण चव्हाण, प्रवीण चव्हाण, संतोष (कान्हा) खंडागळे, ज्ञानेश्वर नाटकर, वैभव मैड, काकासाहेब कोकणे, संदीप पटारे, विठ्ठल जाधव, कानिफनाथ जाधव, अनिल बोडखे, सुनील बोडखे, विकास पटारे, दादासाहेब सावंत, सुरेश बोडखे, विजय मैड, हरिदास नाटकर आणि गोकुळ नाटकर यांच्यासह अनेक कार्यक्रमांच्या मंडळाच्या वाटचालीत सहभाग राहिला आहे.
या कार्यकर्त्यांच्या योगदानामुळे जय बजरंग तरुण मंडळाची ओळख केवळ गणेशोत्सव मंडळ म्हणून न राहता पारंपरिक कला, सांस्कृतिक उपक्रम आणि सामाजिक एकोप्याचे केंद्र म्हणून निर्माण झाली.
🌺 ज्येष्ठांचा वारसा नव्या पिढीकडे
काळानुसार मंडळातील अनेक जुने कार्यकर्ते वयाने ज्येष्ठ झाले, काही कार्यकर्ते मंडळापासून दूर झाले, तर काहींच्या आठवणी मंडळाच्या इतिहासाचा अविभाज्य भाग बनल्या. मात्र त्यांनी निर्माण केलेली परंपरा पुढे नेण्याची जबाबदारी आजच्या युवकांनी स्वीकारली आहे.
आजच्या पिढीतील युवक गणेशोत्सवाच्या नियोजनापासून गणरायाची प्रतिष्ठापना, सजावट, विद्युत रोषणाई, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि विविध उपक्रमांमध्ये उत्साहाने सहभागी होत आहेत.
आप्पासाहेब बोडखे, राहुल कोकणे, पंकज जाधव, दादासाहेब सावंत, बाळासाहेब सावंत, बाबासाहेब सावंत, संजय सावंत, ज्ञानेश्वर बोडखे, सूरज कोकणे, गणेश कोकणे, साईराज कोकणे, विठ्ठल जाधव, विजय मैड, वैभव मैड, श्रीराम मैड, गौरव मैड, सिद्धार्थ गलांडे, सुशांत नवले, किरण नवले, अविनाश नवले, संकेत नवले, रोहित मावळे, शुभम पटारे, वरद, अक्षय आणि कृष्णा यांच्यासह अनेक युवक मंडळाच्या उपक्रमात सक्रियपणे सहभागी होत आहेत.
यामुळे जुन्या पिढीने जपलेली परंपरा आणि नव्या पिढीचा उत्साह यांचा सुंदर संगम गणेशोत्सवात पाहायला मिळत आहे.
🤝 गणेशोत्सवातून सामाजिक एकोप्याचा संदेश
जय बजरंग तरुण मंडळासाठी गणेशोत्सव हा केवळ गणरायाच्या प्रतिष्ठापनेपुरता मर्यादित नसून सामाजिक एकोपा आणि सांस्कृतिक सहभाग वाढविण्याचे माध्यम राहिले आहे. गणेशोत्सवाच्या निमित्ताने विविध वयोगटातील नागरिक एकत्र येतात. युवकांना संघटित होण्याची संधी मिळते, तर ज्येष्ठांच्या अनुभवातून नव्या पिढीला मार्गदर्शन मिळते.
पारंपरिक कला आणि सांस्कृतिक उपक्रमांना प्रोत्साहन देण्याबरोबरच गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून परिसरात उत्साहाचे आणि आपुलकीचे वातावरण निर्माण करण्याचा मंडळाचा प्रयत्न राहिला आहे.
🕉️ ४६ वर्षांचा वारसा, उत्साह मात्र आजही कायम
१९८० मध्ये सुरू झालेला जय बजरंग तरुण मंडळाचा गणेशोत्सवाचा प्रवास आता ४६ वर्षांवर पोहोचला आहे. या प्रदीर्घ काळात अनेक पिढ्या बदलल्या, मंडळातील कार्यकर्ते बदलले, उत्सवाचे स्वरूप बदलले; मात्र गणरायाविषयीची श्रद्धा आणि मंडळाशी जोडलेली परंपरा कायम राहिली आहे.
ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांनी घातलेला पाया, पारंपरिक लेझीम-वाद्य पथकाची आठवण, जुन्या कार्यक्रमांच्या अनुभव आणि नव्या पिढीचा उत्साह या सर्वांचा संगम जय बजरंग तरुण मंडळाच्या गणेशोत्सवात पाहायला मिळतो.
तान्हाजी चौकातील गणरायाची आकर्षक सजावट, विद्युत रोषणाई आणि पारंपरिक वातावरणामुळे यंदाही परिसरात गणेशोत्सवाचा उत्साह अनुभवायला मिळत आहे. चार दशकांहून अधिक काळाची परंपरा जपत जय बजरंग तरुण मंडळाचा गणेशोत्सव आजही नव्या पिढीला जोडणारा आणि जुन्या आठवणींना उजाळा देणारा उत्सव ठरत आहे.
शिव वार्ता प्रतिनिधी बापूसाहेब नवले
Author: Shiv Varta
*शिववार्ता (ShivVarta Marathi)* *शिववार्ता मराठी* हे महाराष्ट्रातील ताज्या, विश्वासार्ह, निष्पक्ष आणि जनहिताच्या बातम्या वाचकांपर्यंत वेगाने पोहोचवणारे डिजिटल वृत्तमाध्यम आहे. *शिववार्ता – सत्य, वेग आणि विश्वासाची ओळख.*
